Een moeizame start
Al rond 1900 groeide de Lo zo snel dat er sprake was van een eigen parochie. De kerkfabriek bezat een ideaal stuk grond op de hoek van de Zaventemsesteenweg en de Loostraat, maar verkocht het in 1898 aan de gemeente om er een school te bouwen. In 1911 kocht pastoor Meeus hogerop in de Loostraat een ander perceel. Het gemeentebestuur zag een nieuwe kerk niet zitten, en pas in 1926 kwam de parochie er. Egidius Davidts, geboren in Haren op 17 juni 1886, nam op 30 november 1926 zijn intrek in Diegem. Hij koos als patroon Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Smarten, ter herinnering aan een kapelletje met die naam dat vroeger op de Lo had gestaan en verdwenen was.
Voor de bouw verkocht de parochie 2 hectare bouwland in Machelen en een perceel in Diegem, samen goed voor 507.500 frank; de gemeente beloofde 54.000 frank. De firma De Vuyst-Lefevre uit Brussel kreeg het werk voor 502.000 frank. Vrijwilligers voerden met paard en kar honderden vrachten witte steen aan, tot er ruim 1.200 m³ lag. Op 5 juli 1928 werd de eerste steen gelegd, op 9 september 1928 volgde de plechtige eerstesteenlegging door hulpbisschop De Wachter.
Een modern kerkje
Het schip meet 24 op 13 meter, de toren was oorspronkelijk 28 meter hoog. Binnen vervangen ronde bogen de pilaren; ze lijken naar voren toe steeds kleiner te worden en eindigen in de boog achter het altaar, zodat alle aandacht daarheen gaat. De ruwe breuksteen is niet in nette lagen gemetseld maar kriskras, zoals in de oudste romaanse kerkjes van Brabant. Davidts was zijn tijd ook liturgisch vooruit: het altaar stond los van de achterwand, zodat de priester met het gezicht naar de gelovigen kon staan, dertig jaar voor het Tweede Vaticaans Concilie dat algemeen maakte. In 1929 gold het gebouw als de modernste nieuwe kerk van het bisdom.
Beeldhouwer Paul Stoffyn, in 1884 in Brussel geboren en bekend van werken als ‘De Ovenwerker’ (1920) en ‘De Accordeonspeler’ (1923), kon hier zijn religieuze kunst ten volle ontplooien. In de voorgevel staat onder een groot stenen kruis zijn sobere Mater Dolorosa, die met de architectuur vergroeit. Naast de toegangspoort beelden reliëfs boeren en boerinnen uit die hun offergaven naar de kerk brengen; de sluitsteen toont een wijnrank en korenaren. Binnen maakte hij de kruisweg (1931-1934), een groot rond paneel van de Heilige Drievuldigheid boven het hoofdaltaar en houten koppen van Christus en de Moeder van Smarten.
Klokken, orgel en pastorie
Het huis Michiels in Doornik goot twee klokken: Maria, van ongeveer 500 kg, en Egidius, van ongeveer 300 kg. Het orgel kwam uit de kerk van Onze-Lieve-Vrouw in Kuregem en kostte 20.000 frank. In 1934 volgden marmer in het koor en nieuwe biechtstoelen, en in 1935 schonk een parochiaan een derde klok van 675 kg. Omdat de gemeente traag was met de pastorie, liet Davidts in 1928 links van de kerk een voorlopig huisje bouwen om de werken van nabij te volgen; de eigenlijke pastorie, rechts van de kerk, werd in 1929-1930 gebouwd.
Oorlog en herstel
Op 26 april 1943 meldde de Duitse administratie van het vliegveld van Melsbroek dat de toren gedeeltelijk moest worden afgebroken. Op 6 mei haalden zes arbeiders het torenkruis neer, op 17 mei werden twee klokken weggehaald; ze kwamen nooit terug. De kerk liep nog schade op toen op 7 september 1943 een bom op 12 meter van het koor viel, bij het bombardement van Melsbroek op 15 augustus 1944 en toen de terugtrekkende Duitsers op 3 september 1944 het vliegveld opbliezen. In 1951 kwam het kruis terug, maar de toren bleef veel lager: de luchtvaartregie stond in 1953 nog 21 meter toe. De ontwerpen voor de glasramen van Felix Tuyaerts waren verloren gegaan. Op 4 april 1965 werden twee nieuwe klokken gewijd, Franciscus en De Goede Herder, gegoten door Sergeys in Leuven.
De pastoors van de Lo
Davidts bleef tot februari 1940 en werd daarna pastoor en later deken van Tervuren. Zijn opvolger Jan Frans Paesmans, geboren in Dworp in 1889, werd op 17 maart 1940 ingehaald en stichtte dat jaar een Mariacongregatie voor jonge meisjes. Op 25 juni 1967 verongelukte hij bij zijn terugkeer van de processie in Machelen; hij overleed op 31 maart 1968. Camille Houbrechts, een assumptionist uit Alken, kwam in augustus 1968 en kwam op 20 juli 1973 om na een verkeersongeval op het kruispunt van de Luchthavenlaan en de Woluwelaan. In september 1973 volgde pater Jos Dehaes, die dertig jaar missionaris was geweest op de Filipijnen.
Op 5 september 1976 vierde de parochie haar vijftigste verjaardag; Isidoor Soetemans, al vijftig jaar lid van de kerkraad, werd in de bloemetjes gezet. Op 23 september 1979 volgde de viering van vijftig jaar kerk. De 93-jarige Davidts kwam zijn ‘levenswerk’ nog eens bezoeken, concelebreerde de mis en beklom de preekstoel zoals vroeger. Het kerkkoor uit Diegem zong, met Jozef Willox, die er vijftig jaar eerder ook al bij was. In het portaal kwam een gedenkplaat voor de stichter en zijn medewerkers.